NewYork ၿမိဳ႕မွာ (၈၄၃) ဧက က်ယ္၀န္းတဲ့ Central Park ေလာက္ လွပတဲ့ ေနာက္ထပ္ သဘာ၀   ေနရာမရွိပါဘူး။ ေရာင္စံု ပန္းခ်ီကားတစ္ခ်ပ္သဖြယ္ သက္၀င္လႈပ္ရွားေနေၾကာင္းကို Columbia University professor, Elizabeth Blackmar က သူ႔ရဲ႕စာအုပ္ ‘The Park and the People: A History of Central Park’ မွာေဖာ္ျပခဲ့သလို Walt Whitman, J.D.Salinger စတဲ့ နာမည္ေက်ာ္ စာေရးဆရာေတြကလည္း သူတို႔ရဲ႕ “Walk Street”, “When Harry Met Sally” စတဲ့စာအုပ္ေတြမွာ ထည့္သြင္းေဖာ္ၾကဴးခဲ့ပါတယ္။

ယေန့ ေခတ္မွာေတာ့ Central Park ကိုလာေရာက္ၿပီး သူ႔ရဲ႕လွပတဲ့ ၿမက္ခင္းျပင္ေတြ၊ ေရကန္ေတြနဲ႔ အံံ့ဖြယ္ ဥယ်ာဥ္ေတြ ကို ေလ့လာ ၾကည့္ရႈ ၾကသူေတြက တစ္ႏွစ္ ကို ၄၂ သန္းေလာက္ရွိပါတယ္။ Seth Kamil ဆိုသူရဲ႕ Big Onion company က Central Park နဲ႔ New York ရဲ႕အျခားအထင္ကရေနရာေတြဆီပို႕ေဆာင္ေပးတဲ့ ခရီးသြားလုပ္ငန္းကို ဦးစီးလုပ္ကိုင္ေနတာ အေတာ္ၾကာပါၿပီ။ ဒါ့အျပင္ သူကသူ႔ရဲ႕ဇနီးကိုေတာင္ ခရီးစဥ္တစ္ခု ကိုဦးေဆာင္လိုက္ပါရင္းနဲ႔ ေတြ႕ရွိခဲ့တာျဖစ္တယ္လို႔ဆုိတယ္။သူက ၁၉ရာစုရဲ႕ သမိုင္း၀င္ အထင္ကရေနရာတစ္ခုျဖစ္တဲ့ Central Park နဲ႔ပတ္သတ္ၿပီး အခ်က္အလက္တစ္ခ်ိဳ႕ကုိ ေျပာျပခဲ့ပါတယ္။

 

ဒီဥယ်ာဥ္ႀကီးကိုဖြင့္လွစ္ခဲ့တာက အနီးအနားမွာရွိတဲ့ ေဒသခံေတြရဲ႕အိုးအိမ္စည္းစိမ္ေတြ တိုးပြားလာေစဖို႔ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ႏိုင္တယ္လို႔ေျပာပါတယ္။

Central-park-New-York-US-2

၁၈၅၃ ခုႏွစ္မွာ New York ဥပေဒျပဳအဖြဲ႔က Manhattan ရဲ႕ ဧက (၇၅၀) ကို အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုရဲ႕ ပထမဆံုး public park အျဖစ္ဖြင့္လွစ္ မယ္လို႔ အတည္ျပဳခဲ့ ၾကတယ္။ New York မွာ ကမၻာ့အဆင့္မီ အထင္ကရေနရာ တစ္ခုေပၚေပါက္ လာဖို႔ ဒီလိုလုပ္ တာဆိုေပမယ့္ ကၽြန္မအေနနဲ႕ သိပ္ေတာ့သေဘာမေတြ႕ခဲ့ဘူး လို႔ Kamil  က ဆိုပါတယ္။ ဥယ်ာဥ္အေနနဲ႔ သတ္မွတ္လိုက္တဲ့ ေျမဧကေတြက (၁၉) ရာစုမွာ ဘာမွ အသံုးမ၀င္တဲ့ေျမေတြလို႔ေျပာလို႔ရတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ အဲ့ဒီ့ေနရာကို ဥယ်ာဥ္အျဖစ္ဖြင့္လွစ္ လုိက္တာဟာ ဥယ်ာဥ္ရဲ႕ေဘးပတ္၀န္းက်င္က အိမ္၊ ျခံ၊ ေျမ ေစ်းေတြ တက္လာေစဖို႔ အတြက္ျဖစ္လိမ့္မယ္လို႔ ကၽြန္မထင္ပါတယ္။ Central Park ရဲ႕ ေက်ာက္သားထူထပ္ ၿပီး ၾကမ္းတမ္းတဲ့ေျမသားေတြက ေဖာက္ခြဲဖ်က္ဆီးဖို႔လည္း မလြယ္ကူပါဘူး။ ပတ္၀န္းက်င္ ကေဒသခံေတြ ကလည္း ေျမကြက္လပ္ႀကီးအတိုင္း ထားထားတာကို သိပ္သေဘာမက်ၾကဘူးေလ။ အခုေတာ့ ဒီေနရာေလးက ဥေရာပရဲ႕ၿမိဳ႕ေတြလို စည္ကား သြားတဲ့အတြက္ ေဒသခံေတြ၀မ္းသာရတာေပါ့။ တကယ္ေတာ့ New York မွာရွိတဲ့ ေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ားက သူတို႔အက်ိဳးအျမတ္အတြက္ လုပ္ၾကတာခ်ည္းပါဘဲ…… လို႔ သူကရွင္းျပခဲ့ပါတယ္။

 

Central Park ဖြင့္လွစ္ျခင္းကို ပထမဆံုးေတာင္းဆိုခဲ့သူက သတင္းစာအယ္ဒီတာ တစ္ေယာက္ျဖစ္ပါတယ္။

william-cullen-bryant
William Cullen Bryant

Central Park ဖြင့္လွစ္မယ့္ အဆိုကိုတင္သြငး္ၾကသူေတြ အမ်ားႀကီးရွိခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ Kamil နဲ႕ Blackmar တို႔ေျပာပံုအရ ဆိုရင္ေတာ့ ပထမဆံုး အဆိုတင္ သြင္းခဲ့သူက ကဗ်ာဆရာ လည္းျဖစ္ New York Evening Post ရဲ႕ အယ္ဒီ တာလည္း ျဖစ္တဲ့ William Cullen Bryant ပဲျဖစ္ပါတယ္။ Brooklyn Bridge ကိုေထာက္ခံ ကာကြယ္ေပးခဲ့သူ Brooklyn Daily Eagle အယ္ဒီတာ ကလည္း ၁၈၄၄ ခုႏွစ္က ဥယ်ာဥ္ အသစ္တစ္ခု ဖြင့္လွစ္ဖို႔ ေျပာခဲ့တယ္လို႔ သူကျပန္လည္ေျပာျပခဲ့တယ္။ Central Park ဖြင့္လွစ္ျခင္းက က်န္းမာေရး အတြက္ေရာ၊ ၿမိဳ႕ေတာ္အတြက္ ပါေကာင္းရံုမက အရာအားလံုးအတြက္ ေကာင္းပါလိမ့္မယ္လို႔ေျပာၾကားခဲ့တယ္ဆိုၿပီး Kamilကေျပာျပပါတယ္။

 

Central Park ရဲ႕ ဒီဇိုင္းအတြက္ ျပည္သူေတြကို၀င္ေရာက္ယွဥ္ၿပိဳင္ေစခဲ့ပါတယ္။

Central Park And City

Frederick  Law Olmsted နဲ႔ Calvert Vaux က ယွဥ္ၿပိဳင္သူ (၃၂) ဦးကို အႏိုင္ရကာ Central Park ကို ဒီဇိုင္းဆင္ခြင့္ရခဲ့ပါတယ္။ ၿပိဳင္ပြဲက အရမ္းကို အေသးစိတ္က်ပါတယ္။ ဥယ်ာဥ္ထဲမွာ ကြင္းျပင္က်ယ္တစ္ခု၊ ေရပန္းတစ္ခု၊ ေမွ်ာ္စင္တစ္ခု၊ စကိတ္ ကြင္းတစ္ခု၊ လမ္းေလး ခြဆံုေနရာ တစ္ခုနဲ႔ ျပပြဲေတြ ဂီတျပဇာတ္ေတြလုပ္ႏိုင္မယ့္ hall တစ္ခု ပါ၀င္ရမယ္လို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။ Olmsted နဲ႔ Vaux က ဒီသတ္မွတ္ ခ်က္ေတြအားလံုး ပါ၀င္ၿပီး သဘာ၀ ဆန္တဲ့ဒီဇိုင္းကိုဖန္တီးခဲ့ၾကပါတယ္။ ဥယ်ာဥ္ထဲမွာ သိုးေတြ ၿမက္စားရာ ျမက္ခင္းျပင္၊ Bethesda ေရပန္း၊ Belvedere Tower ၊ ေရကန္ နဲ႔ ဥယ်ာဥ္ရဲ႕အလယ္မွာ လမ္းေလးခြ ဆံုတဲ့ေနရာလည္္း ပါ၀င္ပါတယ္။

 

သိုးေတြျမက္စားတဲ့ျမက္ခင္းျပင္မွာ ယခင္က သိုးေတြတကယ္ရွိခဲ့ပါတယ္

New York Central Parksheep_meadow

ဥယ်ာဥ္ရဲ႕အလွပဆံုးေနရာ တစ္ခုျဖစ္တဲ့ သိုးေတြျမက္စား ရာျမက္ခင္းျပင္က သုိးေတြေၾကာင့္ပဲ နာမည္ႀကီးတဲ့ေနရာတစ္ခုျဖစ္ခဲ့တာပါ။ Olmsted ရဲ႕ ဆႏၵက အစိမ္းေရာင္ ျမက္ခင္းျပင္နဲ႔ လိုက္ဖက္ဖို႔ အျဖဴေရာင္၊ မီးခုိးေရာင္ရွိတဲ့သိုးေတြကို လႊတ္ထားၿပီး ပန္းခ်ီကား ဆန္ဆန္     ျမင္ကြင္းျဖစ္ေအာင္ ဖန္တီးခ်င္တာလို႔ Kamil က ဆိုပါတယ္။ သိုးေတြကို ႏို႔ထြက္ပစၥည္းေတြျပဳလုပ္တဲ့ေနရာရဲ႕ေဘးက Tavern on the Green ဆိုတဲ့ေနရာမွာ ထားရွိၿပီး ျမက္စားဖို႔အတြက္ တစ္ေန႔ကိုႏွစ္ႀကိမ္လႊတ္ေပးပါ တယ္။

 

Central Park ကို New York ၿမိဳ႕အေသးစားတစ္ခုသဖြယ္ ဖန္တီးထားပါတယ္။

central

Central Park ရဲ႕ေတာင္ဘက္ပိုင္းက ေက်းလက္ဆန္ဆန္ ေနရာေလးက New York ၿမိဳ႕နဲ႔ သူ႔ရဲ႕အနီး အနားက ခ်မ္းသာ တဲ့ ရပ္ကြက္ေ လး ေတြကို ကုိယ္စားျပဳပါတယ္။ ေျမာက္ဘက္ကို ဆက္သြားၾကည့္ရင္ေတာ့ ေတာင္ကုန္းေတြ၊ သစ္ေတာေတြ၊ ရႈခင္းၾကည့္ဖို႔ အေဆာင္ ငယ္ေလးေတြ နဲ႔ သစ္သားခုံ တန္းရွည္ေလးေတြကို ေတြ႕ျမင္ရမွာ ျဖစ္တဲ့ အတြက္ New York ေျမာက္ပိုင္းက Catskills နဲ႔ Adirondacks ေတာင္ေတြကို သတိရေစမွာပါလို႔ Kamil က ေျပာျပန္တယ္။

 

Casino ကေတာ့ တားျမစ္ေနတဲ့အခ်ိန္အတြင္း နာမည္ႀကီးခဲ့တဲ့ေနရာတစ္ခုပါ။

New York. Tearing Down the Central Park Casino, 1936

New York. Tearing Down the Central Park Casino, 1936

New York. Tearing Down the Central Park Casino, 1936New York. Tearing Down the Central Park Casino, 1936

Fifth Avenue နဲ႔ 72nd St အနီး အေရွ႕ဘက္ျခမ္းမွာ Casino အေဆာက္ အဦငယ္ေလး တစ္ခုရွိပါတယ္။  မူလက အဲ့ဒီ့အေဆာက္အဦကို Ladies’ Refreshment Salon ဆိုၿပီး အမ်ိဳးသမီးေတြ တစ္ေယာက္တည္း အႏၱရာယ္ ကင္းကင္း သြားႏိုင္တဲ့ Salon အေနနဲ႔ Olmsted က ထည့္သြင္း ဖြင့္လွစ္ေစခဲ့တာပါ။ ၁၉ ရာစုႏွစ္အတြင္း အမ်ိဳးသမီးတစ္ဦးတည္း ပန္းျခံထဲမွာ လမ္းေလွ်ာက္ေနၿပီ ဆိုရင္ ျပည့္တန္ဆာ လို့အ ထင္ခံရပါတယ္။ ဘယ္ အမ်ိဳးသမီးမွ သိကၡာရွိရွိ တစ္ေယာက္တည္း မသြားရဲပါဘူး။ ဒီ Salon ကေတာ့ လွပစြာ၀တ္စားထားတဲ့ အမ်ိဳးသမီး    ေတြစုေ၀းေနတဲ့ ေနရာတစ္ခုျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ရာစုႏွစ္တစ္၀က္ေလာက္ေရာက္တဲ့အခါ Casino အျဖစ္ ေျပာင္း သြားခဲ့ပါတယ္။ ေငြေၾကး က်ပ္တည္း ေနတဲ့ New York ၿမိဳ႕ေတာ္၀န္ Jimmy Walker က ၂၀ျပည့္ႏွစ္ ဥပေဒေတြကို ဂရုမစိုက္ဘဲ ကန္႔ကြက္ေနၾကတဲ့အခ်ိန္မွာ နာမည္ႀကီးေနရာျဖစ္ေအာင္ေျပာင္းလဲခဲ့ပါတယ္။ဘယ္လိုေျပာင္းလဲခဲ့လဲဆိုေတာ့ မေကာင္းတဲ့မိန္းကေလးေတြကို သူတို႔ရဲ႕ေဖ်ာ္ေျဖပြဲေတြ ၿပီးသြားတဲ့အခါ ရဲအေစာင့္အေရွာက္ေတြနဲ႔ casino ကို လာေစခဲ့တာပါ လို႔ Kamil က ေျပာပါတယ္။

Central Park ရဲ႕ ကုန္က်စရိတ္က Alaska ျပည္နယ္တစ္ခုလံုးစာထက္ ပိုမ်ားပါတယ္။

central-park-new-york

ဥယ်ာဥ္အတြက္ ေျမ (၈၄၃) ဧက ကို၀ယ္တဲ့အခါ New York ဥပေဒအႀကံျပဳအဖြဲ႔က ေဒၚလာ ၇.၄ သန္း ကုန္က်ခဲ့တယ္လို႔ Kamil က ဆိုပါ တယ္။ နိႈင္းယွဥ္ၿပီးေျပာ ရရင္ ၁၈၆၇ ခုႏွစ္က စတုရန္း   မိုင္ေပါင္း (၆၀၀၀၀၀) က်ယ္၀န္းတဲ့ Alaska ျပည္နယ္ကို Russia ထံမွ ၀ယ္ယူစဥ္ ကေတာင္ ေဒၚလာ ၇.၂ သန္းပဲကုန္က်ခဲ့ပါတယ္။

 

ဥယ်ာဥ္စီမံကိန္းေၾကာင့္ New York ၿမိဳ႕က လူမည္းေတြပိုင္ဆိုင္တဲ့ ေျမ ၂၀ ရာခိုင္ႏႈန္းေလာက္ ဆံုးရံႈးခဲ့ရပါတယ္။

New York Central Park

ဥယ်ာဥ္ရဲ႕အေနာက္ဘက္အျခမ္း (၈၀) ရာနႈန္းေလာက္က ယခင္က African-American အႏြယ္၀င္ လူ(၂၅၀)ေလာက္ေနထိုင္ၿပီး အိမ္ေတြ ၊ဥယ်ာဥ္ျခံေျမေတြ နဲ႔ ဘုရားေက်ာင္း (၃) ေက်ာင္း၊ ေက်ာင္း (၁) ေက်ာင္းရွိတဲ့ Seneca village ပါ။ အဲ့ဒီ့အခ်ိန္တုန္းက ဆႏၵမဲေပးခ်င္ ရင္ ပိုင္ဆိုင္မႈျပရပါတယ္။ US အစိုးရက သူ႔ရဲ႕ဥပေဒအရ ေဒသခံေတြပိုင္ဆိုင္တဲ့ေျမကို အမ်ားပိုင္ေနရာ အျဖစ္ေျပာင္း လဲလိုက္ၿပီး အဲ့ဒီ့ေဒသခံေတြ ကို တျခားေျမေတြအေလ်ာ္ျပန္ေပးခဲ့တဲ့အတြက္ ေဒသခံေတြမေက်နပ္ၾကပါဘူးလို႔ Kamil ကေျပာျပန္တယ္။

 

Olmsted က ကစားကြင္းေတြကိုသေဘာမက်တဲ့ပံုပါပဲ။

adventures-by-disney-north-america-new-york-city-long-weekend-day-02-top-central-park-alice-in-wonderland-statue

Central Park ကို လမ္းေလွ်ာက္ဖို႔နဲ႕ အပန္းေျဖဖို႔အတြက္သာ ရည္ရြယ္ၿပီး ဒီဇိုင္းဆြဲခဲ့ပါတယ္။ ကေလးေ တြေျပး လႊား ေဆာ့ ကစားဖို႔မ ရည္ရြယ္ပါဘူး။ အေစာပိုင္းႏွစ္ ေတြအထိ Olmsted က ကေလးေတြျမက္ခင္းေပၚမွာေျပးလႊားကစားတာမ်ိဳးကို ခြင့္မျပဳေစခဲ့ဘူးလို႔ Kamil ကေျပာပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ယခုအခ်ိန္မွာေတာ့ ကေလးေတြအတြက္ ကစားကြင္းသဖြယ္ျဖစ္ေနပါၿပီ။ Olmsted ကေတာ့ ေက်နပ္မွာမဟုတ္ပါဘူး။

 

သူက Vanderbilt Garden ေတြကိုလည္းသေဘာမက်ပါဘူး။

1

Kamil က Central Park နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး အႏွစ္သက္ဆံုးေနရာေတြထဲမွာ Vaderbilt Garden လို႔ေခၚတဲ့ အပင္ငယ္ေလးေတြကို မွန္လံုအိမ္ေတြထဲမွာ စိုက္ပ်ိဳးထားတဲ့ ဥယ်ာဥ္ေတြလဲပါ၀င္တယ္လို႔ေျပာပါတယ္။ 104th St နဲ႔ 105th St ၾကားက Fifth Avenue မွာရွိတဲ့ Vanderbilt Gate နားမွာ အဲ့လိုဥယ်ာဥ္(၃)ခုရွိတယ္လို႔ေျပာပါတယ္။ အဲ့ဒီဥယ်ာဥ္ေတြက လွပေပမယ့္ ပုဂၢလိကပိုင္ျဖစ္ေနတာေၾကာင့္ Olmsted ကေတာ့ သေဘာမက်ဘူးလို႔ဆိုပါတယ္။

 

Bow Bridge ရဲ႕ေအာက္ေျခမွာ အေျမာက္ဆန္ေတြမရွိပါဘူး။

Bow Bridge

Romantic အဆန္ဆံုးေနရာတစ္ခုျဖစ္တဲ့ သံၾကြပ္နဲ႔တည္ေဆာက္ထားတဲ့ Bow Bridge ရဲ႕ ေအာက္ေျခမွာ ႀကီးမားတဲ့ အေျမာက္ ဆန္ေတြ ပါ၀င္ လိမ့္မယ္လို႔ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာၾကာ တဲ့အထိ အေျပာမ်ားခဲ့ၾကတယ္။ ဒါကလည္း New York မွာေနထိုင္သူေတြရဲ႕ မွားယြင္းတဲ့ အယူအဆ တစ္ခုပါလို႔ Kamil ကေျပာပါတယ္။ (၁၉၇၄) ခုႏွစ္အထိ ထြက္ရွိခဲ့တဲ့ စာအုပ္တိုင္းမွာ အဲ့ဒီ့အယူအဆကို အမွန္အေနနဲ႔ လက္ခံထားေပမယ့္ တံတားကို ျပန္လည္ မြမ္းမံခ်ိန္မွာေတာ့ အေျမွာက္ဆံ တစ္ခုမွ မေတြ႔ခဲ့ဘူးလို႔ ဆိုပါတယ္။

 

လမ္းေတြကို ျမင္းၿပိဳင္ပြဲေတြ ျမင္းရထားၿပိဳင္ပြဲေတြမယွဥ္ၿပိဳင္ႏိုင္ေအာင္ ေကြ႕ေကာက္ၿပီး ေဖာက္လုပ္ထားပါတယ္။

mcgowns-pass-l478900839

(၁၈၅၀) ခုႏွစ္၀န္းက်င္မွာ ဥယ်ာဥ္ထဲက လမ္းေတြကို ၿမင္းနဲ႔ၿမင္းရထားၿပိဳင္ပြဲေတြ မက်င္းပႏိုင္ ေအာင္ေကြ့ကာက္ၿပီးေဖာက္လုပ္ခဲ့တယ္လုိ႔ Kamil က ေျပာပါတယ္။ ယမန္ႏွစ္ “The New York Times’’ သတင္းစာမွာ ပန္းျခံထဲစက္ဘီးစီးၿပိဳင္တဲ့လူေတြနဲ႔ ထိခိုက္ ဒဏ္ရာရ သူေတြအေၾကာင္း ေဆာင္းပါး တစ္ပုဒ္ပါ၀င္လာခဲ့ပါတယ္။ လမ္းရဲ႕ေကြ႕ေၾကာေတြမွာ စက္ဘီး သမားေတြက အရွိန္မထိန္းႏိုင္ပါဘူး။ တခ်ိဳ႕က တစ္နာရီ (၆) မိုင္ႏႈန္းေလာက္ နင္းရတဲ့ေကြ႕မွာ (၃၂) မိုင္နႈန္းေလာက္ နင္းၿပီး ၿပိဳင္ၾကတယ္ေလ။ Olmsted နဲ႔ Vaux က သူတို႔ရဲ႕ဥယ်ာဥ္ထဲမွာ ေမာင္းမယ့္ ယာဥ္ေတြကို အရွိန္ျမွင့္ေပးႏိုင္ဖို႔ မွန္းဆၿပီး ဒီဇိုင္းဆြဲခဲ့ေပမယ့္ ဒီလို စက္ဘီးၿပိဳင္စီးသူေတြရွိလာလိမ့္မယ္ ဆိုတာကိုေတာ့ မမွန္းဆႏိုင္ခဲ့ပါဘူး။ ဒီကိစၥနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး အျငင္းပြားမႈေတြရွိခဲ့ေပမယ့္ ေျပာင္းလဲသြားတာေတာ့မရွိခဲ့ပါဘူးလို႔ Kamil က ေျပာခဲ့ပါတယ္။

Refrence : www.travelandleisure.com

 

About သွ်ားသက္မာန္

Shar Thet Man has written 112 post in this Website..