ျမန္မာႏိုင္ငံအား နယ္ခ်ဲ႕အဂၤလိပ္တို႕သည္ ၁၈၂၄ခုႏွစ္တြင္ ပထမ အဂၤလိပ္ျမန္မာစစ္ပြဲ၊ ၁၈၅၃ခုႏွစ္တြင္ ဒုတိယ အဂၤလိပ္ျမန္မာစစ္ပြဲ၊ ၁၈၈၅ခုႏွစ္တြင္ တတိယ အဂၤလိပ္ျမန္မာစစ္ပြဲ ဟူ၍ စစ္ပြဲႀကီး သံုးႀကိမ္တိုင္ျပဳလုပ္ၿပီး သိမ္းယူခဲ့သည္။
ျမန္မာတို႔ဘုရင္ သီေပါမင္းအား အိႏၵိယျပည္ အေနာက္ဖက္ကမ္းေျခ႐ွိ ဘံုေဘ(Bombay) (ယခု-မြန္ဘိုင္း)ၿမိဳ႕မွ ေတာင္ဖက္ မိုင္ ၃၀၀ခန္႕ အေ၀းတြင္႐ွိေသာ ရတနာဂီရိသို႔ ပို႔ေဆာင္ အက်ဥ္းခ်ထားျခင္းျဖင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ႐ွင္ဘုရင္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ကို နိဂံုးခ်ဳပ္ေစခဲ႔သည္။
အဂၤလိပ္တို႔သည္ မႏၱေလးနန္းေတာ္အား သိမ္းပိုက္ၿပီးေနာက္တြင္ မႏၱေလးနန္းေတာ္ႀကီး တစ္ခုလံုးအား အဂၤလိပ္စစ္႐ံုးႏွင့္ အရပ္ဖက္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး႐ံုးမ်ားအျဖစ္ အသံုးျပဳခဲ႔သည္။ ေ႐ွးယခင္က ျမန္မာ႐ွင္ဘုရင္ႏွင့္ မင္းမွဳထမ္းမ်ား ေနထိုင္ခဲ့ေသာ နန္းေတာ္ေဆာင္မ်ားသည္ စစ္တန္းလ်ားမ်ား၊ နားေနခန္းမ်ား၊ ထမင္းစားခန္းမ်ား၊ သိုေလွာင္ခန္းမ်ား ျဖစ္လာခဲ႔ေလသည္။
ထို႔သို႔သိမ္းပိုက္ျပဳျပင္မွဳတြင္ ျပႆနာတစ္ရပ္မွာ ျမန္မာ႐ွင္ဘုရင္မ်ား႐ွိစဥ္က ကိုးကြယ္ထားခဲ့ေသာ ဗုဒၶဆင္းတုေတာ္မ်ား ထား႐ွိေရးပင္ျဖစ္သည္။ ဗုဒၶဆင္းတုေတာ္မ်ားမွာ အေဆာင္တိုင္းတြင္႐ွိသည္႔အတြက္ စစ္တန္းလ်ားမ်ားတြင္ ေနရာေပးရန္  အခက္အခဲ႐ွိလာခဲ့သည္။ အဂၤလိပ္စစ္မွဳထမ္းမ်ားမွာလည္း ဗုဒၶဘာသာ၀င္မ်ား မဟုတ္ၾကေသာေၾကာင့္ ဆင္းတုေတာ္မ်ားအား မ႐ိုေသ၊ ေကာင္းစြာသိမ္းဆည္းျခင္းလည္း မ႐ွိခဲ့ပါ။
အရာရွိငယ္မ်ားက ဗုဒၡရုပ္ပြါးေတာ္မ်ားအားေလးစားရေကာင္းမွန္းသိ၊ ေျခနင္း ၾကမ္းျပင္ေပၚ တြင္ေခြးႏွင့္မနီးမေ၀း၌ထားခဲ့သည္။ “ဒပ္ဖရင္”ကမူ ဗုဒၡရုပ္ပြါးေတာ္မ်ားအား မႏၲေလးျမိဳ႕ေပၚ တြင္သီတင္းသံုးေနထိုင္ေတာ္မူေနေသာ၊ ဆရာေတာ္သံယာေတာ္မ်ားထံရိုေသစြာျပန္လည္ ဆက္ကပ္ခဲ့ပါသည္။
အဂၤလိပ္စစ္တပ္မ်ား ေနရာယူၿပီးေသာအခါ အိႏၵိယႏွင့္ ျမန္မာျပည္ဆိုင္ရာ အဂၤလိပ္ ဘုရင္ခံခ်ဳပ္ ျဖစ္သူ ဒပ္ဖရင္သည္ မႏၱေလးေနျပည္ေတာ္သို႔ အျမင့္ဆံုး အစိုးရအရာ႐ွိႀကီး အေနျဖင့္ ေရာက္႐ွိခဲ႔သူျဖစ္သည္။ ဒပ္ဖရင္သည္ ရန္ကုန္မွ ျပည္သို႔ ရထားလမ္းျဖင့္ သြားခဲ႔သည္။ ျပည္မွတဆင့္ မႏၱေလးေနျပည္ေတာ္သို႔ သေဘၤာျဖင့္သြားေရာက္ခဲ႔သည္။ မႏၱေလးအေရာက္တြင္ အဂၤလိပ္ႏွင့္ ျမန္မာစစ္ဖက္ႏွင့္ နယ္ဖက္မွ အရာ႐ွိမ်ားက ခရီးဦး ႀကိဳဆိုခဲ႔ၾကသည္။


မႏၱေလးသို့ေရာက္လာေသာ ဒပ္ဖရင္သည္ပထမ ေန႔တြင္ စစ္ကိုင္းဖက္သို႔ သြားေရာက္စစ္ေဆးခဲ႔သည္။ ဒုတိယေန႔တြင္ မႏၱေလးၿမိဳ႕ေပၚတြင္ သီတင္းသံုးေနထိုင္ေတာ္မူေသာ ဗုဒၶဘာသာဆိုင္ရာ ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ားအား ႐ိုေသစြာ ပင့္ေလွ်ာက္၍ ဗုဒၶဘာသာအား လြပ္လပ္စြာ ကိုးကြယ္ခြင့္႐ွိေၾကာင္း၊ သာသနာေရးဆိုင္ရာ အဂၤလိပ္တို႔ မူ၀ါဒကို တင္ျပေလွ်ာက္ထားခဲ႔သည္။ ထို႔အျပင္ နန္းေတာ္အတြင္း၌ ဗုဒၶဆင္းတုေတာ္ႀကီးမ်ားအားလည္း ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ားထံ ႐ိုေသစြာ အပ္ႏွံေတာ္မူခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။
ထိုဆင္းတုေတာ္ႀကီးမ်ားထဲမွ ျပည္လံုးခ်မ္းသာရ ဟုအမည္႐ွိေသာ ဆင္းတုေတာ္ႀကီးအား ဆရာေတာ္ ဦးဒီပ ဟုအမည္႐ွိေသာ ဆရာေတာ္ႀကီးက စာေရးသူတို႔ ေနထိုင္ရာ သာယာ၀တီခ႐ိုင္၊ ႀကိဳ႕ပင္ေကာက္ၿမိဳ႕ သို႔ပင့္ေဆာင္ေတာ္မူခဲ႔သည္။ ႀကိဳ႕ပင္ေကာက္ၿမိဳ႕သူၿမိဳ႕သားမ်ားကလည္း ပါေတာ္မူသြားေသာ ျမန္မာဘုရင္အား အမွတ္တရ အေနျဖစ္ေနေစရန္ ဘႀကီးေတာ္ဘုရားလက္ထက္မွသည္ သီေပါမင္းအထိ ျမန္မာဘုရင္အဆက္ဆက္ ကိုးကြယ္ခဲ့ေသာ ဆင္းတုေတာ္ႀကီးအား ႀကိဳ႕ပင္ေကာက္ၿမိဳ႕ အေ့႐ွၿမိဳ႕ပတ္လမ္း႐ွိ ေဗာဓိ႐ုကၡ ေက်ာင္းတြင္ တည္ထားကိုးကြယ္ခဲ႔သည္မွာ ယေန႔တိုင္ အထင္အ႐ွားျဖစ္သည္။
ဤကဲ့သို႕ ဗုဒၶဆင္းတုေတာ္ႀကီးမ်ားအား ကိုယ္တိုင္ ႐ိုေသစြာ ေနရာခ်ထားေပးေသာ ေဆာင္႐ြက္မွဳသည္ ဒပ္ဖရင္အတြက္  ႀကီးစြာေသာ ကုသိုလ္ကံ တစ္ရပ္ျဖစ္ခဲ့သည္ဟုဆိုခ်င္ပါသည္။

ထိုသို႔ စစ္ေရး၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ ဘာသာေရး အစီအမံမ်ား ေဆာင္႐ြက္ၿပီးေသာ္ ဒပ္ဖရင္သည္ ရန္ကုန္သို႔ ျပန္လာခဲ႔သည္။ ေနာင္တြင္ ၀ိတိုရိယဘုရင္မႀကီးက ဒပ္ဖရင္အား အင္း၀ၿမိဳ႕စားဟူေသာ ဘြဲ႕ကို ေပးအပ္ခဲ့သည္။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕႐ွိ ေဆး႐ံုႀကီးတစ္႐ံုကိုလည္း ဒပ္ဖရင္ေဆး႐ံု (ယခု ဗဟိုအမ်ိဳးသမီးေဆး႐ံုႀကီး) ဟု အမည္ေပးခဲ႔သည္။
ဒပ္ဖရင္၏ အမည္အျပည့္အစံုမွာFrederick Hamiltion-Temple-Blackwood, 1st Marquess of Dufferin and Ava ဟူ၍ျဖစ္သည္။
ဒပ္ဖရင္သည္ အဂၤလိပ္အစိုးရ၏ တာ၀န္မ်ား ထမ္းေဆာင္ရင္း အိုင္ယာလန္တြင္ ေနထိုင္စဥ္ တစ္ညတြင္ လူတစ္ဦးသည္ လူေသထည့္ရန္ ေခါင္းတစ္လံုးအား မိမိထံသို႔ ယူလာသည္ကို အိပ္မက္ထဲျမင္ေတြ႕ခဲ႔ရသည္။ ေခါင္းထမ္းလာေသာသူႏွင့္ မ်က္ႏွာခ်င္းဆိုင္မိေသာအခါ ေခါင္းထမ္းလာသူက ေနာက္ျပန္လွည္႔သြားၿပီး အေမွာင္ထုအတြင္း ေပ်ာက္ကြယ္သြားခဲ႔သည္။ အဆိုပါ ေခါင္းကို ထမ္းလာေသာသူအား ဒပ္ဖရင္ကေကာင္းစြာမွတ္မိေနခဲ႔သည္။
ထိုျဖစ္ရပ္မွ ေနာင္၁၀ႏွစ္ခန္႔အၾကာတြင္ ဒပ္ဖရင္သည္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၊ ပဲရစ္ၿမိဳ႕သို႕အသြား ဂရင္းဟိုတယ္၌ တည္းခိုေနစဥ္ ဟိုတယ္ ဓာတ္ေလွကားေမာင္းသူမွာ လြန္ခဲ႕ေသာ ၁၀ႏွစ္က မိမိ အိုင္ယာလန္တြင္ ေနထိုင္စဥ္ ညႀကီးအခ်ိန္
မေတာ္ မိမိထံ လူေသထည့္ရန္ ေခါင္းတစ္လံုး လာပို႕ေသာ သူႏွင့္ တစ္ေထရာတည္းတူသည္ကို ေတြ႕ရသည္ဟုဆိုသည္။ ဒပ္ဖရင္သည္ ထိုသူေမာင္းေသာ ဓာတ္ေလွကား အားမစီးဘဲ မိမိေနထိုင္ရာအခန္းသို႕ ေျခလ်င္တက္သြားခဲ႕သည္။ မၾကာမီ ထိုဓာတ္ေလွကားျပဳတ္က်ၿပီး ခရီးသည္ႏွင့္ ဓာတ္ေလွကားေမာင္းသူပါ ေသဆံုးခဲ႔ ရသည္ ဟုဆိုသည္။
ဤျဖစ္ရပ္အား ဒပ္ဖရင္က မိတ္ေဆြမ်ားအား မၾကာခဏ ေျပာၾကားခဲ့ေၾကာင္းသိရသည္။ ယင္းျဖစ္ရပ္အား တိုက္ဆိုက္မွဳတစ္ခုဟု ဆိုလိုပါကလည္း ဆိုႏိုင္ပါသည္။
ဘာသာေရး႐ႈေထာင့္မွ ၾကည့္လွ်င္ ဒပ္ဖရင္သည္ ဘုရားကို ဘုရားမွန္း၊ တရားကို တရားမွန္း၊ သံဃာကို သံဃာမွန္းသိၿပီး ႐ိုေသသူတစ္ဦးျဖစ္ေသာေၾကာင့္”မင္း ဒီလူႏွင့္ေတြ႕လွ်င္ ေသေဘး ႀကံဳလိမ့္မည္’”ဟု သေဘာပါ႐ွိေသာ နိမိတ္ျပျခင္းခံခဲ႕ရသည္ ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “ကုသိုလ္ကံ အက်ိဳး လက္ငင္းခံစားခဲ႔ရသည္” ဟုလည္းေကာင္း ဘာသာေရး႐ႈေထာင့္မွ သံုးသပ္၍လည္း ရႏိုင္ပါသည္။
အဆိုပါျဖစ္ရပ္သည္ အဂၤလိပ္အစိုးရ၏ အဆင့္ျမင့္ အရာ႐ွိႀကီးတစ္ဦး ကိုယ္တိုင္ ေျပာၾကားခ်က္ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ အထင္ကရ ျဖစ္ရပ္ႀကီး တစ္ခုလည္း ျဖစ္ခဲ႔ေလသည္။
ဒပ္ဖရင္ ကြယ္လြန္ၿပီးေနာက္BBCအသံလႊင့္ဌာနမွလည္း ဤျဖစ္ရပ္ကို ေလ့လာ့ခဲ့သည္ဟုလည္းသိရပါသည္။

ကိုးကားခ်က္
(၁)ေဒၚၾကန္ -  ျမန္မာ့သမိုင္းသုေတသနစာတမ္းမ်ား
(၂) Google search – Dufferin and the Ghost
(၃) A.T. Stewart — The Pagoda War

မႏၱေလးနန္းတြင္းရွိ စစ္ရံုး

မွတ္ခ်က္။။ ။ မႏၱေလးေဂဇက္ ဒီဇင္ဘာ ၂၀၁၁ ထုတ္တြင္ ပံုႏွိပ္ေဖၚျပျပီးျဖစ္သည္။

kai

About kai

Admin Kai has written 517 post in this blog.

Editor - The Mandalay Gazette || First Amendment – Religion and Expression - Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the Government for a redress of grievances.

Related posts:

  1. ပါဠိမွာ ကိုယ္ပိုင္စာေပမ႐ွိ – ဦးျမင့္ေ၀ (ႀကိဳ႕ပင္ေကာက္)
  2. ျမန္မာျပည္ေရာက္ ေ၀ါဟာရတခ်ဴိ႕ ႏွင့္ ဆင္းသက္ရာမူရင္းႏုိင္ငံမ်ား…
  3. အင္း၀ တံတား
  4. “အင္း၀ျမဳိ႔ေဟာင္းကေက်ာငး္ေတာ္ၾကီး”
  5. အင္း၀ၿမိဳ႕ေဟာင္းသို႔တစ္ေခါက္